-पेशल आचार्य
भारतीय नाकाबन्दीले देशैभरि एकाएक चरम इन्धनसमस्या भएपछि सरकारले दाउरा बेच्न थाल्यो । मुलुकभरि नै दाउरा बेच्ने सुकार्यको थालनी गर्ने यो सरकारले संसारलाई मुलुक मल्ल कालहुँदै लिच्छवी कालमा प्रवेश गरेको जानकारी दिएको छ । धूँवा असरले सहरी क्षेत्रका वासिन्दाहरूमा स्वास प्रस्वाशको समस्या ह्वात्तै देखापरेको छ । विडम्बना अहिले अत्यावश्यक ओखतीहरू सकिँदै छन् । हवाइ सेवाबाट ढुवानी गरिएका र एन्आर्एन्एले सहयोग दिएका केही औषधीले सीमित सहरी क्षेत्रको माग धान्न नसकिरहेका अवस्थामा दूरदराज र विकट गाउँमा कस्तो कहालीलाग्दो परिस्थिति सिर्जना भएको होला सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।
शिशुका खोप र सुत्केरीलाई दिइने इन्जेक्सनहरू सकिनै लागे भनेर अस्पतालका निर्देशकहरू कराउन थालेकाछन् । औषधी खरिद प्रकृया ‘फाष्टट्रयाक’मा गर्ने निर्णय मन्त्रिपरिषद्ले गर्न नसक्दा र अलमलमै रहँदा अबका केही दिनमै देशैभरका अस्पतालमा भोटे ताल्चा लगाउनु पर्ने हुन्छ । हाँस्यास्पद कुरा त के छ भने सरकार कानमा तेल हालेर सुतेको छ ।
उपप्रधानमन्त्री परिषद्का प्रधानमन्त्रीचाहिँ ‘पुङ न पुच्छरका रत्यौली गफका डिङ’ हाँकिरहेका छन् ।
देशमा ढिकी तिघ्रे र मुसल पाखुरेका लागि तेल, ग्याँस र दैनिक उपभोग्य सामग्रीमा सरल पहूँच छ । बाँकी गरिब र निरीह नेपाली जनता दिनदिनै भोकै मरिरहेका छन् । सत्तापक्ष ‘निरोशैली’मा मस्ताराम भएको छ भने विपक्षी काँग्रेस विरोधको योजनाविहीन ठूलो राजनीतिक दल भएको सान देखाइरहेछ । सरकार काला बजारीयालाई संरक्षण गर्दै, मधेश आन्दोलन शक्ति प्रयोगबाट दबाउने सोच राख्दै र एकपछि अर्को वार्ताका मितिहरू पर धकेल्दै तथा शक्तिशाली पदवालाहरूको भजनकीर्तन साथै ताबेदारी गर्दै चरम अभाव र बेथितिको शासन चलाउँदै छ ।
संविधानसँगै यस्तो शासन आउँछ भन्ने जनताले सपनामा पनि सोचेका थिएनन् । नेपालका लागि नयाँ संविधान, धर्मनिरपेक्षता, संघीयता र पुराना सोचका संसदीय राजनीतिक पार्टीहरू सबै घाँडासावित भए । जनतालाई विद्रोहको अन्तिम हकबाहेक अन्य सुलभ विकल्प बाँकी छैनन् ।
जीव्रो नचपाईभन्दा अहिलेको सरकार आधुनिक समयभन्दा धेरै अगाडिका अशिक्षितहरूको हातमा छ । प्रधानमन्त्री एसएलसी पास । सभामुखमा सोही योग्यता । नेपालका पहिलो महिला राष्ट्रपति आइए पास । उपराष्ट्रपति सामान्य शिक्षा पाएका व्यक्ति । अर्थमन्त्री प्रवेशिका उत्तीर्ण । दाताहरूको बैठकमा उनले अंग्रेजी नबुझेर हल्लाएको टाउकोले संसारमै गलत मेसेज गयो । उपसभामुख त्यस्तै सामान्य शिक्षा लिएका व्यक्ति भएकाले नयाँ पुस्तामा एक किसिमको चर म निराशा छाएको छ । ससाना नानीहरू पनि पढेर के नै पो हुने रहेछ ? भन्ने सोच्न थालेका छन् ।
अमेरिकामा रहेकी पूर्व सञ्चारकर्मी रमा सिँहले आफ्नो फेसबुक वालमा लेखेकी छिन् –‘छोरीले नेपालको शासन सत्तामा रहेका कार्यकारी प्रमुख प्रधानमन्त्री, केही उपप्रधानमन्त्री तथा संवैधानिक प्रमुखमा धेरैजसो अशिक्षित र अपठित मानिसहरूकै बाहुल्यता देखेपछि मलाई गरेको प्रश्नको मैले सही र सटिक उत्तर दिन सकिनँ ।’ यो शिक्षित र सार्प युवापुस्ताले आफ्ना अभिभावकलाई गर्ने प्रतिनिधि प्रश्न हो । यस्ता प्रश्नको सही जवाफ दिन सक्ने स्थिति अहिले कम्तीमा नेपालका अभिभावकमा छैन ।
के नेपालमा पठन संस्कृति अन्त्यको युग नै आएको हो त ? मैथिली भाषामा एउटा मार्मिक उखान छ –‘थोडा पडा हल से बाहर, ज्यादा पढा घर से बाहर’ यसको सरल नेपाली अर्थ हो –थोरै पढ्यो भने हलो जोत्न छाड्छ र धेरै पढ्यो भने घर छाड्छ । विकसित देशमा पढ्न र रोजगारका लागि गएका नेपालीको कथा कहिरनलाई यो उखानले मार्मिक भई व्याख्या गर्छ । हाम्रो देश पुरातन र सामन्ती सोचका अशिक्षितहरूको कठपुतली नै भयो । जो ‘बूढो गोरुले गाई ओगटेझैँ’ ओगटिरहेका छन् ।
पुरातन सैद्धान्तिक धङ्धङे बोकेका काँग्रेस, एमाले र एमाओवादीजस्ता सिद्धान्त र व्यवहारमा कवै तालमेल नभएका पार्टीहरूलाई अनिच्छुक हुँदा पनि निर्वाचनमा भोट दिन विवश छन् –जनताहरू । मतपत्रमा ‘राइट टु रिजेक्ट’को व्यवस्था गरिएको भए चुनावमा जनता नयाँ उदाउने शक्तिलाई अँगालेर आधुनिक हुनै नसक्ने ‘सिद्धान्तका थोत्रा बोरा बोकेका पार्टी’लाई तिरष्कार गर्थे । तर तीन दलीय सिण्डिकेटले संविधानमा त्यो पनि हुन दिएनन् ।
नारामा अब्बलजस्ता लागे पनि व्यवहारमा नेपाली पार्टीहरू खराब भए । धेरै खराबमध्ये कम खराबलाई रोज्नै पर्ने बाध्यता जनताको छ । नयाँ शक्तिलाई चाहेरै पनि रोज्न सक्ने परिवेशको अभ्युदय भएको छैन । फुटेका पार्टीहरू कालान्तरमा कि बागी धारबाटै पलायन भए कि बिलाएका छन् ।
भूकम्पको ७ लाखमा र नाकाबन्दीेले ८ लाख गरिबको संख्या थपिँदा यो वर्षमात्र १५ लाख गरिबहरू नेपाली समाजमा उदाएका छन् । रूष्ट कम्युनिष्टहरू कै शब्दमा –‘विश्वका अनेकौं विद्रोहमा गरिबलाई रङ्गीन सपना बाँडेर अनेक वाद र सत्ता स्थापनाका लागि माक्र्सवादको गलत प्रयोग गरिएको छ । प्रकारान्तरले संसारमा सबैभन्दा बढी मान्छे मार्ने दर्शन नै ‘माक्र्सवाद’ भयो । जबकि माक्र्सवाद भित्रको द्वन्द्वात्मक भौतिकवादलाई गरिबहरूकै लागि सिर्जनात्मक कार्यमा प्रयोग गर्नु पर्ने थियो । दुखद् रूपमा त्यो आज कतै भएको पाइँदैन ।’ यो भनाइमा दम छ । केही बाठाहरूले माक्र्सवादलाई शोषणकै हतियार बनाएर गरिबहरूलाई झन् गरिबीको सिकन्जामा बाँधी सत्ताको चाबुक हानिरहेका छन् । यो कुरा ‘सर्वहाराहरूको अधिनायकत्व’ मान्नेहरूका भित्री मनले पनि भनिरहेको छ । तर ती विद्रोहमा जान सकेका छैनन् । किन ?
गरिबकै मसिहाहरू र गरिबीकै दुहाइदिएर राजनीति गर्नेहरू नै आफ्ना देशका जनताहरूलाई गरिबीको रेखाभित्र जकडिन बाध्य पारेरै रंगीन सपना बाँडी युद्ध, कलह, विद्रोह र आतङ्कमा सीमित राखिराख्न चाहन्छन् । तिनीहरूका कथित सर्वहारा नेताहरूको अकूत भौतिक सम्पन्नता, बंगला, फार्म हाउस र मँहगा गाडीहरू देख्दा जो कोही पनि विश्मयले जीव्रो टोक्छन् । तर हाय ! भन्ने ठाउँ कतै छैन ।
द्वितीय विश्वयुद्धदेखि यताको विश्व इतिहासलाई विश्लेषण गरेर हेर्दा संसारमा सबैभन्दा बढी मानिस माक्र्सवादबाटै सिर्जिएका द्वन्द्व, युद्ध र चर म कलहबाटै मारिए । स्टिफेन हक्सिन्स भन्छन् –‘सफ्टवेयरको आविष्कारपछि संसारमा माक्र्सवाद मर्यो ।’ यो भनाइलाई बुद्धिजीवीले दिन दुगुना र रात चौगुना संसारमा फैलाउनु जरुरी भैसक्यो ।
अहिले ‘नाकाबन्दी –३’ नामक हिन्दी सिनेमा नेपालमा सुपरडुपर हिट भएर चलिरहेछ । तीन कोटी नेपालीहरू यसलाई वाचाल मुद्रामा ‘ब्ल्याक अर्थतन्त्र’ को तेल ‘टिकट’ काटेर हेरिरहेका छन् । पूरै नेपाल सिनेमा हलमा रूपान्तरित भएको छ । यसले मेची महाकालीका सबै झुपडीहरूमा जबर्रजस्त पकड जमाएको छ । चुल्हाहरू निभ्न थालेका छन् ।
दिल्लीमा निर्मित यो सिनेमाका जानेमाने निर्देशक छिमेकी भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र दामोदरनाथ मोदी हुन् । जसलाई भारतका खुपिया एजेन्सी र ‘रअ’का अधिकारीहरूले कोरियोग्राफी र भाजपाका केही क्रूर विचारका नेताहरूले संवाद भरेका छन् । यद्यपि यो मोदी निर्देशित पहिलो चलचित्र भएपनि यस्ता प्रकृतिका दुईवटा चलचित्रहरू यसअघि नेपालमा हिट भैसकेका थिए । २०२७ र २०४५ सालमा ।
नाकाबन्दी विषयमा आधारित सिनेमाको नेपाल वितरक भारतीय राजदूत महामहिम रनजित रोय भएका छन् । यसका ‘नायक’ राष्ट्रवादका ‘नयाँ ज्याकेट’ लगाएका नेपाली प्रधानमन्त्री र खलनायकहरू मधेशवादी नेता भनिएका राजेन्द्र, उपेन्द्र, महन्थ र लक्ष्मणलालहरू एव म विदूषक चाहिँ केही मानव अधिकारवादीहरू र नेपालकै मन्त्रीहरू भएको कुरा नेपाली जनतालाई ज्ञात भैसकेको छ ।
भूपरीवेष्ठित देश हुनुको नाताले नेपालमा नाकाबन्दी नामको भारतीय सिनेमा बेलाबखतमा अनावश्यक रूपमै चलिरहन्छ । यसअघि दुईपल्प त्यो सुपर हिटहुँदै अल नेपाल चर्चित भएको थियो । ती दुवैबेला नेपालमा पञ्चायत रजगज थियो । जनतामा पउल चेतनै थिएन । राजाको हैहुकुम चल्थ्यो । बोल्यो कि पोल्यो कि स्थिति थियो । तर पनि २०४५मा तेह्र महिनासम्म चलेको नाकाबन्दीमा प्रम मरिचमानले विमानबाटै तेल ल्याएका थिए । कालो बजारी र तस्करराज्य यसरी नाङ्गो रूपमा सल्बलाएको थिएन । अहिले भने मन्त्रीलाई कठपुतली बनाएर तेल निगमका हाकिम साँढे भएका छन् । तिनीहरूका अघि अख्तियार चटारिएको कोरली बनेको छ । जनता ज्यूज्यान जोखिम हुने भयले भयातुर छन् । अर्कोतिर तैँ चुप मैँ चुपको अवस्था छ ।
२०७२मा परिस्थिति बद्लिएको छ । शासक र शासित फेरिएका छन् । देशमा ‘मुखुण्डो’ मै सही लोकतान्त्रिक गणतन्त्रका जामा पहिरेका शासकहरू विराजमान् छन् । हुन त अघिल्लो ‘सुको’ सरकारका कुनै पनि ‘पानी मरुवा’ मन्त्रीहरूले नाकाबन्दीलाई ‘नाकाबन्दी’ भन्ने हिम्मत गरेनन् । डा. मीनेन्द्र रिजाल नामक मन्त्रीले नाकाबन्दी नै भननी सरकारका तर्फबाट वक्तव्य जारी गरेका थिए । कमल थापाले जेनेभामा भारतको नामै नतोकी ‘म्लेच्छ’ भाषामा सीमामा अवरोध मात्रै भने । डा. महतले पनि धोती नै मुते । अहिले एमाओवादीबाट उछिट्टिएर पत्नीसहित बाहिरिएका गोरखाली भट्टराई पनि भारत प्रतिको ‘बाँदरभक्ति’ देखाउँदै जनतामा अर्को कोणबाट वितृष्णा छर्दै चाकरीमय आत्मरतिमा रमाइरहेका छन् ।
यसबीच नागरिक समाजका अगुवा (?) भनिएका दमननाथ र डा.सुन्दरमणि नामक सुकिलाले पनि भारतकै तावेदारी गरेका छन् ।
२०४६ साल यताका नेपालका कुनै पनि शासकमा (राजा वीरेन्द्र र प्रम मरिचमान श्रेष्ठलाई छाडेर) ‘अग्र्यानिक राष्ट्रियता’ छँदै थिएन/छैन । पाइएन । कि अन्धराष्ट्रवाद कि शंकालु राष्ट्रवादका ‘फोयिबा’ भएका नेताहरू नेपालमा छ्यापछ्याप्तिरहेका थिए/छन् । यो देशले सबै थोक पायो तर एकजोर असल नेता पाएन । पाएका नेताहरू पनि स्वदेशी ‘ब्ल्याक हर्ष’ जुत्ता जति पनि टिकेनन् विचरा !
एकातिर शासनशैली फेरिएको छ भने अर्कोतिर शासितको स्वरूप पनि बद्लियो । नेपाल त्यो कालो युगबाट अहिले मिडिया र डिजिटलको युगमा हिँडिरहेको छ । नेपाली देशभक्तिलाई संसारको कुनै कथित मसिहाले रोक्न सक्दैन । संसारमा नेपालप्रतिको अन्यायको विरोध भैसक्दा पनि भारत अँझै नमरेको गोमनझैँ फँडा उठाइरहेछ । नाकाबन्दी ‘सेल्फी’का अनेकौं उदाहरण सामाजिक संजालमा भलिभाँती पाइन्छन् ।
गज्जबको कुरो के छ भने यतिखेर नाकाबन्दीमा जान्नेनजान्ने, शिक्षितअशिक्षित, साक्षरनिरक्षर सबै तीन करोड नेपालीका नेपालप्रतिका जयगान र यशोगान मिसिएका विचारमा सेल्फीहरू फेसबुक र ट्युटरमा लोड भएकाछन् । नेपालीले आफ्नो देशलाई कत्तिको माया गर्छ भन्ने कुरा हेर्न अहिले नेपालीहरूका एकाउन्ट भएका फेसबुके भित्ताहरू हेर्नुपर्छ । वाह ! नेपाल माथिको नेपालीको अकण्टक माया । नाकाबन्दी ‘सेल्फी’ कि जय ! सबैमा चेतना भया ।
।।समाप्त।।
फेसबुक पेज – https://www.facebook.com/acharyapeshalk