गत एक हप्ताभरि इन्द्रावती अविरल बगिरह्यो ।
जागीर जाँदा-फर्किंदा खगेन्द्र नेपालीको आवाजमा सोभिते, भीमे, बुढो भुमा, लालगेडी, बुढा काजी, साना काजीमा केन्द्रित माझी गाउँको कहानी सुनियो ।
रमेश विकलको ‘अविरल बग्दछ इन्द्रावती’ छुटाउनै नहुने उपन्यास रहेछ ।
पञ्चायत कालको परिवेशमा लेखिएको यो उपन्यासमा कहानी जीवन्त छ, र जीवन्त छन् यसका सबै पात्रहरू । कथा पढ्दै/सुन्दै जाँदा लाग्छ यो नेपालका चार हजार गाउँका प्रतिनिधि कहानी हो । जसमा कल्पना र नाटकीय दृश्य साह्रै न्यून छन् ।
गाउँमा निमुखा माझी-मझिनीहरू छन् । ती रोग, भोक, र अशिक्षामा पिल्सिएर गरीबीको पराकाष्टामा जीवन बिताइरहेछन् । त्यसको बिपरित बिलासी र निरंकुस गाउँका टाउकेहरू छन् जसको पहुँच केन्द्रसम्म छ । बिचमा अल्झिएका विवश मास्टर छन् जो माझीहरूलाई शिक्षाको ज्योति दिएर केही परिवर्तन गराउन चाहन्छन् । र यस्तै बिचमा छन् विपक्षी-टाउकेहरू जो गाउँको ‘सत्ता’ खोस्न चाहन्छन् ।
कथामा अविरल देखापर्छ इन्द्रावती नदी जो माझीहरूको लागि कुनै बेला जीवन दिने जननीको रुपमा देखा पर्छ भने कुनै बेला जीवीकोपार्जन गर्ने उपाय खोस्ने कठोर राक्षसको रुप लिन्छ । र प्रकृतिले पनि खडेरी र बर्षाको रुपमा घरीघरी निमुखाहरूको परिक्षा लिइरहन्छ ।
यिनै टाउके, चम्चा-टाउके, विपक्षी-टाउके, शोषित निमुखा, र इन्द्रावती नदीको बिचको सम्बन्ध सहजसँग सचित्रण भएको छ उपन्यासभरि । लाग्दछ, यो उपन्यास काठमाण्डौंको आरुबारीको घरभित्र नभई इन्द्रावती अगाडिको त्यही बस्तीमा बसेर लेखिएको हो ।
खगेन्द्र नेपालीको स्वरले यस उपन्यासलाई निकै न्याय दिएका छन्, अँझ भनुँ यसलाई साह्रै जीवन्त पारेका छन् । उनको स्वर त बीबीसीमा पनि सुनेकै हो । तर उपन्यासमा भने पत्रकारितामा नभेटिने एकतमासको न्यारेसन् भेटिन्छ ।
यो उपन्यासबाट एउटा सशक्त टेलिफिल्म बन्न सक्छ । र, उपन्यासकै दोश्रो भाग पनि लेख्न सकिन्छ जस्तो लाग्छ, किनकि कहानीको कुनै अन्त्य नभएर ‘अविरल’ बढ्ने किसिमको छ ।
पुस्तक लेखिएको तीस बर्षपछिको अहिलेको परिवेशमा पनि यसको कथा असान्दर्भिक लाग्दैन । फरक यति छ कि, तत्कालीन चम्चा-टाउकेहरू र विपक्षी-टाउकेहरू अहिले टाउके भएर निस्केका छन् । युग अनुसार जो चलेका छन् तिनले पञ्चबाट काँग्रेस, राप्रपा, कम्युनिस्ट, माओवादी आदिका रुपमा काँचुली फेर्दै टाउकेको ठाउँ लिएका छन् । तर जो पिल्सिएका थिए, ती त अँझै त्यहीं देखिन्छन् ।
अन्त्यमा, यस उपन्यासलाई Five Star दिंदै पढ्ने सुझाब दिन्छु । सामग्रीको लागि आलोकजीलाई धेरै धन्यवाद !\
इति सम्वत २०७० साल मंसीर ३० गते रोज १ शुभम् ।